Fýtboldan Qazaqstannyń HHVI birinshiligi de óz máresine jetti. Bıylǵy chempıonat kóp ózgeristerge toly boldy. «Ordabasy» tarıhynda tuńǵysh ret qola júldeger atandy. 2017 jyly chempıonattyń formaty ózgerip, komandalar burynǵymen salystyrǵanda bir match artyq oınady. «Qaırat» bıyl da «Astanadan» asyryp kóp gol soqqanmen, taǵy da chempıondyqty elordalyqtarǵa berip qoıdy. Mine, osyndaı qyzyqqa, tartysqa toly taǵy bir chempıonat artta qaldy.
«Astana» ótken jyly qatarynan úsh jyl chempıon atanyp, «Aqtóbeniń» rekordyn qaıtalaǵan edi, bıyl qatarynan tórtinshi márte chempıon atanyp, el birinshiliginde jańa rekord ornatty. Endi chempıondyq tájge taǵy da qoly jetse, eń kóp chempıon atanǵan «Ertis» pen «Aqtóbeniń» tarıhı jetistigin qaıtalamaq.
Fýtbol sarapshylarynan surasańyz, «Qaırattyń» quramy myqty bolǵanmen, «Astananyń» bapkeri elimizdegi eń myqty menedjer ekenin alǵa tartady. Rasymen, bolgarııalyq Stanımır Stoılov temirdeı tártipti birinshi orynǵa qoıatyn, kez kelgen oıynshyny sabasyna túsire alatyn, komandadaǵy barlyq jaǵdaıdy baqylaýynda ustaıtyn, baspasóz máslıhatynda artyq sóz aıtpaıtyn óte baısaldy, tereń, suńǵyla bapker. Bıyl «Astananyń» birde-bir oıynshysy alańnan qýylmaǵan. Bul temirdeı tártiptiń paıdasy. Al qyrkúıekte Kongo ulttyq quramasy sapynda oınap, Astanaǵa Afrıkadan Túrkııa arqyly ushyp kelip, aldaǵy matchtarǵa qatysýǵa shamasy joq ekenin aıtqan Djýnıor Kabanangany qalaı ornyna qoıǵanyn «Astana» jankúıerleri jaqsy biledi. Kabananganyń qıǵylyqqa salýy basqa oıynshylarǵa úlken sabaq boldy. Premer-lıgadaǵy eń úzdik shabýylshylardyń biri birneshe match rezervtegi oıynshylarmen dop teýip, Eýropadaǵy mańyzdy matchtardyń birine qatyspaýǵa májbúr boldy. Kóp uzamaı bas bapkerden keshirim surap, Stoılovtyń aldynda kishireıdi.
«Astananyń» rekordy týraly basynda sóz qozǵadyq. Bul maýsymda birde-bir oıynshysy alańnan qýylmaǵany týraly aıttyq. Taǵy bir aıta keterlik jaıt, «Astana» komandasynyń osy maýsymda 74 gol soǵýy. Elordalyq komanda buǵan deıin 3 ret chempıon bolsa da, buryn-sońdy osynshama gol soǵyp kórgen joq. Tipti, Eýrokýboktaǵy oıyndarda da «Astananyń» bıylǵy gol soǵý kórsetkishi anaǵurlym artty. Sebebi Kabananga men Tvýması, biri ishki birinshilikte (Kabananga), biri Eýrokýbok oıyndarynda (Tvýması) naǵyz dúldúlge aınaldy. Eger, «Astananyń» shabýyldaǵy kóshbasshylary osy qarqynyn joǵaltpaıtyn bolsa, qazaqstandyq komanda tarıhynda tuńǵysh ret ÝEFA Eýropa lıgasynyń pleı-off kezeńinde dop tebetin keremetteı múmkindigi bar.
Aıtpaqshy, Patrık Tvýması bıyl alǵash ret Gana ulttyq quramasyna shaqyrylyp, debıýtti matchyn ótkizip qaıtty. Gana – Afrıkadaǵy eń tańdaýly ulttyq qurama ekenin eskeretin bolsaq, Tvýmasıdiń komandaǵa shaqyrylýy «Astanada» bosqa júrmegendiginiń kórsetkishi.
Bir-aq ret jeńilgen «Qaırat»«Qaırat» bıyl orta jolda bapker aýystyrdy. О́tken maýsymda «Qaırat» basshylyǵynyń kóńilinen shyqqan grýzın mamany Kahaber Shadadze jazdyń ortasynda komandadan ketti. Bul almatylyqtar tarapynan qabyldanǵan óte durys sheshim boldy. О́ıtkeni komanda tizginin ustaǵan ıspanııalyq Karlos Ferrer 13 oıynnyń 12-sin jeńip, oǵan qosa Qazaqstan kýbogyna ıe boldy. Tek 29-týrda Pavlodarda «Ertispen» teń túsip, upaı joǵaltqany bolmasa, ıspan mamany «Qaırattaǵy» karerasyn minsiz bastady. Karlos Ferrer kelgeli Isael Barboza qaıta túledi, Arshavınniń lıderlik qasıeti qaıta oıandy, jaraqatynan endi ǵana aıyqqan Stanıslav Lýnın óte joǵary deńgeıde oınaı bastady. Aıbol Ábikenniń «Astanaǵa» qarsy benefısin aıtpaı ótýge taǵy bolmaıdy. Chýma Anene gol soǵý, pasqa oınaý jaǵynan des bermeıtin oıynshyǵa aınaldy. Mine, almatylyqtar jańa bapkerdiń kelýimen tek pozıtıvke toly jaǵdaıdy kórip jatyr. «Qaırat» jankúıerleri bıyl chempıondyq úshin kimdi kinálaý kerek ekenin de jaqsy biledi. Tipti, Eýropa lıgasynyń irikteý kezeńinde Kahaber Shadadze eshteńe isteı almaǵany da kóptiń esinde.
«Qaırat» chempıondyqty berip qoısa da, «Astanaǵa» jekelegen kezdesýde esesin jibergen joq. Bıyl «Qaırat» pen «Astana» tórt márte kezdesti. Eń alǵash Qazaqstan sýperkýbogynda almatylyqtar basym tústi, sosyn QPL aıasynda úsh ret kezdesip, ekeýinde jeńiske jetip, birinde teń tústi. «Astana» úsh oıynda bir ǵana gol soqsa, «Qaırat» alty gol soǵyp ústemdik etti.
«Qaırat» taǵy da Qazaqstan kýbogyn jeńip aldy. Osymen 8 márte. Mundaı kórsetkish basqa eshbir komandada joq. Alaıda, «Qaırat» jankúıerleriniń kútkeni basqa. Olardyń «Qaırattyń» el chempıony atanǵanyn asyǵa kútip júrgenine 13 jyl boldy. Dál qazir almatylyq klýbta barlyq jaǵdaı jasalǵan. Eń joǵary jalaqy «Qaırat» oıynshylarynda, almatylyqtardyń jattyǵý bazasyn dortmýndtyq «Borýssııamen» salystyratyndar bar. Oǵan qosa, Almatynyń aýa raıy jyl on eki aı dop tebýge óte qolaıly. Endi tek chempıondyq jetispeıdi.
Tarıhı jetistik, alǵashqy qola!«Ordabasy» komandasy maýsym basynda kil tájirıbeli oıynshylardy jınap alǵanda «Shaldarmen» qaıda barady deısiń», dep muryn shúıirgender kóp boldy. Biraq tájirıbeniń aty rasymen de tájirıbe eken. Shymkenttikter tarıhynda tuńǵysh ret QPL-dyń qola júldegeri atandy. «Astanany» osy maýsymda eki ret utqan «Qaırattan» keıingi jalǵyz komanda. Gol soǵý kórsetkishi boıynsha da «Astana» men «Qaıratty» ǵana aldyna salady. Tórt aı jalaqysyn ala almaı júrse de kásibılik tanytyp, aqtyq demi qalǵansha úshinshi oryn úshin talasty.
«Ordabasy» – 2014, 2015, 2016 jyldary qatarynan tórtinshi oryn aldy. Byltyr «Ertisten» bir ǵana upaı kem jınap, qola júldege áýdem jer qalǵanda úmiti úzilgen edi. Aqyry degenine jetti. Bıyl tórtinshi oryn alǵan, qola júlde úshin únemi jolyn orap ketip júrgen «Ertisten» 10 upaı artyq jınady.
Osylaısha «Egemen Qazaqstan» gazeti HHVI Qazaqstan premer-lıgasyn qorytyndylap, gazet tujyrymy boıynsha osy maýsymnyń úzdik komandasyn anyqtadyDmıtrıı Nepogodov («Tobyl», qaqpashy). Bıyl «Astana» sapynda Aleksandr Mokın maýsymdy óte joǵary deńgeıde bastaǵanmen, sheshýshi sátti Nenad Erıch alańdaǵy ornyn qaıtaryp aldy. «Qaıratta» da jarty maýsym Plotnıkov, jarty maýsym Pokatılov qaqpada turdy. «Ordabasyda» Bekbaev pen Nurmuhametov kezek-kezek almasty. Al «Tobyldyń» qaqpashysy Dmıtrıı Nepogodov 33 match boıy ózi turdy. Nebári 26 gol jiberdi. «Tobyl» gol jiberý boıynsha tek el chempıony «Astanaǵa» (21) ǵana ese jiberdi. Eger «Tobylda» «Astana» men «Qaırattaǵydaı» qorǵanys bolsa, Nepogodovtyń kórsetkishi budan da myqty bolar edi...
Dmıtrıı Shomko («Astana», sol qanattaǵy qorǵaýshy). Tańdaýly 11 oıynshynyń qataryna Shomkony qospaý múmkin emes. Erıch joqta kapıtan boldy, bıyl «Astana» sapynda eń kóp match ótkizgen de osy Dmıtrıı Shomko. ÝEFA Eýropa lıgasynyń III týryndaǵy úzdik komandanyń quramyna endi. Dmıtrıı Shomko – «Astana» sapynda jyl saıyn ózin damytyp, tájirıbe jınap kele jatqan oıynshy. Qorǵanys pen shabýyldyń arasyn ońaı jalǵaıtyn fýlbek.
Sesar Arso («Qaırat», ortalyq qorǵaýshy). Ispanııalyq qorǵaýshy Kahaber Shadadzeniń tusynda da jaqsy oınaıtyn. Alaıda otandasy Karlos Ferrer almatylyq klýbtyń tizginin ustaǵannan bastap túlep sala berdi. «Vılıarreal» túlegi qazir Ferrer úshin «Qaırattaǵy» teńdessiz qorǵaýshy. Maıkl Odıbe («Aqjaıyq», ortalyq qorǵaýshy). Alysqa barmaı-aq, sońǵy týrdaǵy «Astana» – «Aqjaıyq» arasyndaǵy matchty alaıyqshy. Jaraqat alǵanǵa deıin «Astananyń» kóp shabýylyn Odıbe jalǵyz júrip toqtatty. Nıgerııalyq qorǵaýshy tek bul matchta ǵana emes, barlyq matchta janyn salyp oınaıdy. Keler apta «Aqjaıyq» úshin «Maqtaaralmen» jaýapty match bar. Oǵan deıin Odıbe daıyn bolmasa, «Aqjaıyqtyń» jaǵdaıy qıyn bolady. Eger «Aqjaıyq» joǵary lıgadaǵy ornyn saqtap qala almaıtyn bolsa, Odıbeni «Qaırat», «Astana», «Ordabasy», «Ertis» sekildi komandalar qataryna qosyp alýy múmkin.
Gafýrjan Súıimbaev («Qaırat», oń qanattaǵy qorǵaýshy). Jalpy Súıimbaev pen Shomkonyń alańdaǵy mindeti bir. G.Súıimbaev «Qaıratta» sol qanatta oınaıdy. Biraq Súıimbaevtyń bir ereksheligi – eki qaptaldy da jatsynbaıdy, eki aıaǵy birdeı jumys isteıdi. Qorǵanys ta, shabýyl da Súıimbaev úshin bóten emes. «Qaırattyń» sapynda deńgeıi joǵary bes oıynshy bolsa, sonyń biri Súıimbaev. Ulttyq quramaǵa da jıi shaqyrylady. «Qaırattyń» sapynda bıyl eń kóp match ótkizgen osy qorǵaýshy. Qazaqtyń Danı Alvesi. Goldy da óndirip soǵady, nátıjeli pasty da aıamaı beredi. Ivan Maevskıı («Astana», jartylaı qorǵaýshy). Qorǵana da, birinshi bop pas ta shyǵara alady. Dop qaıda bolsa, Maevskıı sonda. «Astanaǵa» kele salyp Maevskıı sekildi joǵary deńgeıde oınap ketkender óte az. Ol Kanıasty almastyryp qana qoıǵan joq, komandaǵa jańa lep ákeldi. Kreatıv qosty, turaqtylyq syılady.
Abdýlaı Dıakate («Ordabasy», jartylaı qorǵaýshy). Kerek deseńiz qorǵaýshy da bolady, shabýylshy da bolady. Biraq onyń minsiz atqaratyn alańdaǵy mindeti – jartylaı qorǵaýshy. «Ordabasy» sapynda jarqyldap júrgen oıynshylar kóp. Biraq Senegal oıynshysy sekildi turaqty oınaıtyn, udaıy joǵary deńgeıde óner kórsetetin kásibı eshkim joq. Ol komandanyń ózegi, ol – komandanyń negizgi qozǵaýshy kúshi. Baýyrjan Islamhan («Qaırat», shabýyldaýshy, jartylaı qorǵaýshy). «Qaıratty» Islamhansyz elestetý múmkin emes. QPL aıasynda 27 oıynda 11 gol soqty. О́tken maýsymmen salystyrǵanda azyraq, biraq Islamhannyń alańdaǵy fýnksııasy da kóbeıdi. Jaraqat alyp, ol úshin óte qıyn jyl ótti.
Patrık Tvýması («Astana», shabýyldaýshy, jartylaı qorǵaýshy). Úzdikterdiń qataryna ganalyq jelaıaqty qospasaq bolmaıdy. Ol tek jelaıaq emes, naǵyz gol soqqysh oıynshy. ÝEFA Eýropa lıgasynyń toptyq kezeńinde surmergender tiziminde úshinshi orynda tur. QPL aıasynda da 13 gol soǵyp, burynǵydan áldeqaıda ilgeri nátıje kórsetip otyr. Gana ulttyq quramasyna shaqyrylyp, debıýtti matchyn da ótkizip úlgerdi.
Djýnıor Kabananga («Astana», shabýylshy). Kabananga bıyl ósti. Tańdaýly shabýylshyǵa aınaldy. Byltyr 9 gol soqqan oıynshy bıyl QPL-da 19 gol soqty. Osy sannyń ózi Kabananganyń dárejesin kórsetip tur. Kabananganyń goldarynyń bári mańyzdy, sheshýshi boldy.
Jerar Goý («Qaırat», shabýylshy). Osymen úshinshi jyl qatarynan Jerar Goý jıyrmadan asyryp gol soǵyp júr. Ázirge aldyna jan salmaı keledi. 2015 jyly 22 gol, 2016 jyly 22 gol, bıyl 24 gol soqty. Joq jerden gol salady. Ásirese, mańyzdy matchtarda arqalanyp ketedi. Stanımır Stoılov («Astana» bapker). Qaı komanda chempıon atansa, sol komandanyń bapkeri myqty. Bapkersiz eshteńe de buıyrmaıdy. Stoılov tek respýblıka deńgeıinde emes, Eýropada baǵalanatyn bapker. Sondyqtan bul jerde talas bolmaýy tıis.
Jandos BAIDILDA, jýrnalıst